و اگر از اهل شقاوت و جحود و كفر و نفاق و اعمال قبيحه و افعال سيّئه باشد ، هر كس به اندازهء حظّ و بهرهء خود و آنچه در دار دنيا كسب نموده ، از آثار غضب و قهر الهى و دار اشقيا براى او نمونه كشف شود ؛ و چنان وحشت و انقلابى در او پيدا شود كه هيچ چيز پيش او مبغوض‌تر از تجليات جلاليه و قهريهء حق نباشد . و در اثر اين بغض و عداوت چنان سختى و فشار و ظلمت و عذابى براى او حاصل شود كه جز ذات مقدَّس حق كسى نمىتواند اندازهء آن را بفهمد . و اين براى اشخاصى است كه در اين عالم جاحد و منافق و دشمن خدا و اولياى او بودند . و براى اهل معاصى و كبائر به اندارهء كسبى كه كردند نمونه‌اى از جهنم خودشان براى آنها ظاهر شود ؛ و در اين حال هيچ چيز پيش آنها مبغوض‌تر از انتقال از اين عالم نيست . پس ، آنها را با عنف و فشار و سختى و زحمت منتقل كنند . و حسرت‌هايى در دل آنهاست در اين حال كه به اندازه درست نيايد . و از اين بيان معلوم شد كه انسان در وقت معاينه و احتضار ، معاينهء آنچه در خود بوده و از آن مطلع نبوده مىنمايد . و بذر اين معاينه را خود در مملكت وجود خود نموده . حيات دنيايى پردهء ساترى بود به روى معايب ما و حجابى بود براى اهل معارف ؛ اين پرده كه برداشته شد و اين حجاب كه خرق شد ، انسان آنچه كه در خود بود و خود تهيه كرده بود ، نمونه‌اى از آن را شهود مىكند . انسان در عوالم ديگر از عذاب و عقاب جز آنچه خود در اين عالم تهيه كرده نخواهد ديد ؛ و هر چه در اين عالم از اعمال صالحه و اخلاق حسنه و عقايد صحيحه داشته ، در آن عالم صورت آن را به‌عيان ببيند با كرامت‌هاى ديگرى كه حق به تفضل خويش به او عنايت فرمايد . در ذيل آيهء شريفهء فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ . . . « 1 » الآيه در صافى از مجمع نقل مىكند كه از حضرت امير - عليه السلام - حديث مىكند كه « هي أحكم آية في القرآن ؛ وكان رسول الله [ صلى الله عليه و آله ] يسميها « الجامعة » « 2 » .

--> ( 1 ) - الزلزلة ( 99 ) : 7 . ( 2 ) - « اين آيه محكم‌ترين آيهء قرآن است ، و پيغمبر آن را « جامعه » مىناميد » . در تفسير الصافي ، ( در تفسير آيهء 7 « زلزال » ) اين حديث را به « قيل » نسبت داده ؛ و چنين فرموده است : و قرئ ( يُرَه ) بضمّ الياء فيهما ورواها في المجمع عن علي عليه السلام قيل : « هي أحكم . . . » و در مجمع ( در تفسير همين آيه ) از عبداللَّه بن مسعود نقل كرده است . ( تفسير الصافي ، ج 5 ، ص 358 ؛ مجمع البيان ، ج 10 ، ص 800 )